ممکن است پوستتان تا چند سال قبل با یک روتین ساده کاملاً قابل کنترل بوده باشد، اما در سالهای نزدیک به یائسگی متوجه شوید خشکتر شده، بعد از شستوشو احساس کشیدگی دارید، بعضی محصولات بیشتر از قبل پوست را میسوزانند یا خطوط صورت واضحتر شدهاند. این تغییرات میتوانند بخشی از عوارض یائسگی روی پوست باشند. کاهش استروژن در این دوره روی توان پوست برای حفظ رطوبت، تولید کلاژن، حفظ ضخامت و ترمیم طبیعی بافت اثر میگذارد. به همین دلیل پوست ممکن است بهتدریج خشکتر، نازکتر و کمانعطافتر شود. با این حال، هر تغییری که در این سن روی پوست و صورت دیده میشود مستقیماً ناشی از یائسگی نیست. نور خورشید، ژنتیک، افزایش سن، سیگار، تغییر وزن، بیماریهای زمینهای و بعضی داروها نیز میتوانند در ظاهر پوست نقش داشته باشند. بنابراین بهتر است قبل از انتخاب محصول یا درمان، مشخص کنیم مشکل اصلی چیست: خشکی و حساسیت، لک، خطوط و چروک، افتادگی یا کاهش حجم صورت.
یائسگی زمانی در نظر گرفته میشود که ۱۲ ماه از آخرین قاعدگی گذشته باشد، اما تغییرات هورمونی معمولاً زودتر و در دوره پریمنوپاز آغاز میشوند. یکی از مهمترین اتفاقات این دوره، کاهش تدریجی استروژن است. استروژن فقط با دستگاه تولیدمثل ارتباط ندارد و پوست نیز به این هورمون پاسخ میدهد. این هورمون در حفظ رطوبت، قوام، ضخامت و انعطافپذیری پوست نقش دارد و بر فعالیت سلولهایی که اجزای ساختاری پوست را تولید میکنند اثر میگذارد. وقتی مقدار آن کاهش پیدا میکند، پوست میتواند آب را سختتر نگه دارد و تولید بعضی اجزای حمایتی آن کمتر شود. نتیجه برای یک نفر ممکن است بیشتر به شکل خشکی و حساسیت ظاهر شود و برای فرد دیگری با کاهش قوام و بیشتر دیدهشدن خطوط همراه باشد. سرعت و شدت این تغییرات در همه یکسان نیست و سن، سابقه قرار گرفتن در معرض آفتاب، ژنتیک، سبک زندگی و وضعیت عمومی سلامت میتوانند مشخص کنند پوست هر فرد در این دوره چگونه تغییر میکند.
تغییرات پوست در دوران یائسگی فقط به ایجاد چروک محدود نمیشوند. خشکی و کاهش توان پوست برای نگهداری آب از شکایتهای رایج این دوره است. پوست ممکن است نازکتر و حساستر شود و به همین دلیل قرمزی، احساس سوزش یا تحریک بعد از استفاده از بعضی محصولات بیشتر شود. همزمان با کاهش کلاژن و تغییر در خاصیت ارتجاعی پوست، خطوط صورت میتوانند واضحتر شوند و شلی در بعضی نواحی بیشتر به چشم بیاید. برخی افراد نیز متوجه کبودی آسانتر، دیرتر ترمیمشدن خراشها یا بیشتر دیدهشدن لکهای ناشی از سالها تماس با نور خورشید میشوند. در حوالی یائسگی ممکن است آکنه نیز دوباره ظاهر شود، بهخصوص در نواحی چانه و فک. نکته مهم این است که شدت این علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است و لازم نیست هر فرد همه آنها را تجربه کند. اگر تغییری ناگهانی، شدید یا غیرمعمول باشد، بهتر است آن را صرفاً به یائسگی نسبت ندهیم و علت دقیقتر بررسی شود.
پوست سالم برای نرم و انعطافپذیر ماندن باید بتواند آب را در لایههای خود نگه دارد و یک سد دفاعی مناسب داشته باشد. در دوران یائسگی این توانایی ممکن است کاهش پیدا کند و به همین دلیل احساس کشیدگی، زبری، پوستهریزی یا خارش بیشتر شود. حتی فردی که سالها پوست چرب یا مختلط داشته ممکن است در این دوره احساس کند محصولات قبلی دیگر برایش کافی نیستند. در این شرایط اولین قدم، استفاده از تعداد بیشتری محصول ضدپیری نیست. بهتر است شوینده ملایم جای صابون یا پاککنندههای قوی را بگیرد، شستوشو با آب بسیار داغ محدود شود و پس از شستن صورت از مرطوبکننده استفاده شود. ترکیباتی مانند گلیسیرین و هیالورونیک اسید میتوانند در حفظ رطوبت پوست کمککننده باشند و برای پوستهای بسیار خشک، کرمهای غلیظتر معمولاً مناسبتر از لوسیونهای سبک هستند. اگر خشکی با خارش شدید، التهاب، ترک یا زخم همراه باشد یا با مراقبت معمول بهتر نشود، بهتر است علتهای دیگری مانند اگزما، بیماریهای زمینهای یا اثر داروها نیز بررسی شوند.
کلاژن را میتوان بخشی از داربست حمایتی پوست دانست. وقتی مقدار و کیفیت این داربست کاهش پیدا میکند، پوست استحکام قبلی را ندارد و خطوطی که زمانی فقط هنگام خندیدن یا اخمکردن دیده میشدند ممکن است در حالت عادی هم باقی بمانند. افت استروژن میتواند این تغییرات را در سالهای اطراف یائسگی واضحتر کند. اما چیزی که در آینه بهعنوان «افتادگی صورت» میبینیم فقط نتیجه تغییر پوست نیست. با افزایش سن، چربیهای صورت نیز ممکن است کم یا جابهجا شوند و ساختار استخوانی زیر بافت بهتدریج تغییر کند. در نتیجه گونهها میتوانند صافتر شوند، خط فک وضوح کمتری پیدا کند یا خطوط اطراف بینی و دهان عمیقتر به نظر برسند. این تفاوت از نظر انتخاب درمان بسیار مهم است. یک محصول موضعی میتواند به کیفیت سطح پوست کمک کند، اما قادر نیست کاهش قابل توجه حجم در لایههای عمیق صورت را جبران کند. به همین دلیل باید قبل از درمان مشخص شود مشکل اصلی در سطح پوست است یا ساختار و حجم صورت.
نه. بسیاری از لکهایی که در میانسالی بیشتر به چشم میآیند حاصل سالها تماس تجمعی با نور خورشید هستند. صورت، گردن، دستها و قسمت بالای سینه از نواحیای هستند که آثار آفتاب ممکن است به شکل لکهای قهوهای، تغییر رنگ یا بافت ناهموار در آنها واضحتر شود. به همین دلیل ضدآفتاب فقط برای جلوگیری از آفتابسوختگی نیست و یکی از پایههای اصلی مراقبت از پوست در دوران یائسگی محسوب میشود. استفاده روزانه از ضدآفتاب وسیعالطیف با SPF 30 یا بالاتر روی قسمتهایی که در معرض نور هستند میتواند از اضافهشدن آسیب جدید جلوگیری کند. اگر زمان زیادی در فضای باز میگذرانید، تمدید ضدآفتاب نیز اهمیت دارد. هر لکهای را هم نباید با کرم روشنکننده درمان کرد. لکهای که تغییر اندازه میدهد، نامتقارن شده، رنگهای مختلف پیدا کرده، خونریزی دارد یا نسبت به سایر ضایعات پوست متفاوت است، بهتر است ابتدا توسط متخصص پوست ارزیابی شود.
گاهی تغییر اصلی نه چروک است و نه لک، بلکه پوست ناگهان نسبت به محصولاتی که قبلاً مشکلی ایجاد نمیکردند واکنش نشان میدهد. کاهش رطوبت و تغییر در سد دفاعی پوست میتواند تحمل پوست را نسبت به عطر، الکل، اسیدهای لایهبردار، اسکراب یا بعضی مواد فعال کمتر کند. در چنین شرایطی اضافهکردن چند محصول جدید معمولاً مشکل را پیچیدهتر میکند. بهتر است برای مدتی روتین ساده شود و تنها شوینده ملایم، مرطوبکننده مناسب و ضدآفتاب باقی بمانند. پس از آرامشدن پوست میتوان مواد فعال را یکییکی و با فاصله به برنامه برگرداند. این کار کمک میکند مشخص شود پوست به کدام ترکیب حساس است. اگر قرمزی، خارش یا سوزش ادامه پیدا کند، احتمال وجود شرایطی مانند اگزما، روزاسه یا حساسیت تماسی نیز باید در نظر گرفته شود. یائسگی میتواند پوست را آسیبپذیرتر کند، اما نباید هر التهاب طولانیمدتی را بخش طبیعی این دوره تصور کرد.
یک روتین مناسب برای پوست در دوران یائسگی لازم نیست ده مرحله داشته باشد. در بسیاری از افراد، برنامهای ساده که بتوان آن را هر روز بدون تحریک پوست ادامه داد نتیجه منطقیتری دارد. صبح میتوان صورت را با شوینده ملایم شست یا در پوستهای بسیار خشک تنها از آب ولرم استفاده کرد. پس از آن مرطوبکننده و در مرحله آخر ضدآفتاب قرار میگیرد. شب نیز پاککردن آرایش و ضدآفتاب، شستوشوی ملایم و استفاده از مرطوبکننده پایه اصلی برنامه هستند. اگر هدف بهبود خطوط ظریف و بافت پوست باشد، رتینول یا رتینوئید میتواند برای برخی افراد مناسب باشد، اما بهتر است مصرف آن بهتدریج شروع شود. پوست خشک و حساس ممکن است استفاده هر شب را تحمل نکند. همچنین ترکیب همزمان رتینوئید، چند نوع اسید لایهبردار و اسکراب احتمال قرمزی و خشکی را بیشتر میکند. در این دوره «قویتر بودن» یک محصول لزوماً مزیت نیست؛ محصولی که بدون التهاب قابل ادامه باشد معمولاً برای استفاده بلندمدت انتخاب بهتری است.
اگر قرار باشد تنها یک اقدام مراقبتی برای سالهای بعد از یائسگی بهصورت ثابت ادامه پیدا کند، محافظت در برابر نور خورشید باید یکی از اولویتها باشد. اشعه فرابنفش در طول سالها میتواند در ایجاد لک، کاهش استحکام پوست و بیشتر دیدهشدن خطوط نقش داشته باشد. ضدآفتاب نمیتواند کلاژن ازدسترفته را بازگرداند، اما میتواند میزان آسیب جدید را کمتر کند و از تشدید بسیاری از نشانههای ظاهری پیری جلوگیری کند. استفاده از ضدآفتاب وسیعالطیف با SPF 30 یا بیشتر برای صورت، گردن و دستها اهمیت دارد؛ بهخصوص اگر این نواحی در طول روز در معرض نور مستقیم قرار میگیرند. کلاه، عینک آفتابی و قرار نگرفتن طولانی در آفتاب شدید نیز مکمل ضدآفتاب هستند. اگر پوستتان در این دوره خشک شده است، میتوانید ضدآفتابی با پایه مرطوبکنندهتر انتخاب کنید تا هم محافظت نوری داشته باشید و هم احساس کشیدگی پوست کمتر شود. محصول مناسب، محصولی است که بتوانید هر روز و به مقدار کافی استفاده کنید.
سلامت پوست فقط به چیزی که روی آن میزنیم وابسته نیست. بدن برای ساخت و ترمیم بافتها به پروتئین، اسیدهای چرب، ویتامینها و مواد معدنی نیاز دارد و یک رژیم غذایی متنوع میتواند این مواد را تأمین کند. مصرف آب کافی برای سلامت عمومی بدن مهم است، اما نوشیدن آب بیشتر بهتنهایی خشکی ناشی از ضعف سد دفاعی پوست را برطرف نمیکند و مراقبت موضعی همچنان لازم است. خواب مناسب، فعالیت بدنی و ترک سیگار نیز از جنبه سلامت عمومی اهمیت دارند. تغییر وزن هم میتواند روی ظاهر صورت اثر بگذارد. کاهش وزن زیاد یا سریع ممکن است حجم چربی صورت را کمتر کند و گودی زیر چشم، کاهش برجستگی گونه یا شلی بخش پایین صورت را بیشتر نشان دهد. بنابراین اگر همزمان با یائسگی تغییر قابل توجه وزن داشتهاید، بخشی از تغییر ظاهر چهره ممکن است به آن مربوط باشد. مکملهای ضدپیری نیز نباید جای یک رژیم غذایی متعادل یا درمان پزشکی را بگیرند و در صورت مصرف دارو، بهتر است تداخل احتمالی آنها بررسی شود.
هورموندرمانی یائسگی در برخی زنان میتواند بر ضخامت، انعطافپذیری و کلاژن پوست اثر مثبت داشته باشد، اما این به آن معنا نیست که باید برای درمان چروک یا جوانسازی پوست شروع شود. انتخاب هورموندرمانی به مجموعهای از عوامل مانند علائم یائسگی، سن، زمان گذشته از شروع یائسگی، سابقه پزشکی و عوامل خطر فرد بستگی دارد. اگر علاوه بر تغییرات پوستی علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب یا مشکلات ادراری و تناسلی وجود دارد، میتوان درباره گزینههای درمانی با پزشک صحبت کرد. درمان هورمونی تنها با هدف زیبایی پوست، بدون بررسی وضعیت فرد، رویکرد مناسبی نیست. همچنین نوع درمان، مقدار و روش مصرف برای همه یکسان نیست. بعضی افراد ممکن است کاندید مناسبی باشند و در برخی دیگر خطرها و محدودیتهایی وجود داشته باشد. به همین دلیل مصرف خودسرانه قرص، ژل، چسب یا سایر فرآوردههای هورمونی برای بهترشدن پوست توصیه نمیشود.
اگر مراقبت روزانه کافی نباشد، قدم بعدی این نیست که مستقیماً سراغ یک روش خاص برویم. ابتدا باید معلوم شود دقیقاً چه مشکلی قرار است اصلاح شود. برای خطوط سطحی، تغییر بافت یا بعضی لکها ممکن است درمانهای موضعی قویتر، لایهبرداریهای کنترلشده یا برخی فناوریهای مبتنی بر لیزر مناسب باشند. برای شلی پوست، روشهایی که بازسازی کلاژن را هدف قرار میدهند ممکن است در افراد منتخب مطرح شوند. اگر مشکل اصلی کاهش حجم است، درمانهای حجمی مسیر متفاوتی دارند. گاهی هم یک فرد چند مشکل را همزمان دارد؛ مثلاً سطح پوست خشک و آفتابدیده است، در حالی که حجم گونه نیز کاهش پیدا کرده است. در این شرایط یک درمان واحد همه مشکلات را برطرف نمیکند و برنامه مرحلهای منطقیتر است. نوع پوست، میزان شلی، محل کاهش حجم، سابقه درمانهای قبلی، داروها و انتظار فرد از نتیجه باید پیش از انتخاب روش در نظر گرفته شوند. هدف باید اصلاح طبیعی و متناسب با چهره باشد، نه انجام بیشترین تعداد درمان در کوتاهترین زمان.
فیلر هیالورونیک اسید درمان یائسگی، کمبود استروژن یا خشکی پوست نیست. جایگاه آن زمانی مطرح میشود که بخشی از تغییر ظاهر صورت به کاهش حجم یا تغییر کانتور مربوط باشد. کاهش حجم میدفیس یا گونه میتواند چهره را خستهتر نشان دهد و در بعضی افراد باعث واضحتر شدن خطوط اطراف بینی و دهان شود. در این شرایط پزشک میتواند پس از ارزیابی ساختار صورت، فیلر هیالورونیک اسید را بهعنوان یکی از گزینهها در نظر بگیرد. نوع فیلر، ویژگی فیزیکی ژل، ناحیه درمان، عمق قرارگیری و مقدار مورد نیاز برای همه افراد یکسان نیست. به همین دلیل انتخاب فیلر فقط بر اساس سن یا نام یک محصول انجام نمیشود. فیلر میتواند بخشی از برنامه اصلاح حجم باشد، اما جای مراقبت از کیفیت پوست را نمیگیرد.
در خانواده فیلرهای هیالورونیک اسید آمیتیس نیک دارو، محصولات نوکسیول برای کاربردهای مختلف صورت طراحی شدهاند و مدلهای آن از نظر قوام و محل کاربرد یکسان نیستند. برای مثال، Nuxiwell 30 یک فیلر هیالورونیک اسید کراسلینکشده با کاربرد حجمی و فرمدهی است و اطلاعات رسمی محصول آن را برای اصلاح حجم و کانتور صورت معرفی میکند. بنابراین اگر فردی بعد از یائسگی با کاهش حجم صورت مواجه شده باشد، پزشک ممکن است پس از ارزیابی آناتومی و نیاز واقعی، یک فیلر با ویژگی مناسب را انتخاب کند؛ اما این محصول نباید بهعنوان درمان خشکی پوست، کاهش استروژن یا جایگزین هورموندرمانی معرفی شود. انتخاب فیلر باید بر اساس محل کاهش حجم، کیفیت پوست، ساختار صورت، سابقه پزشکی و هدف فرد انجام شود.
تزریق فیلر یک اقدام پزشکی است و مانند هر اقدام تزریقی بدون ریسک نیست. قرمزی، تورم، حساسیت، درد و کبودی از عوارضی هستند که ممکن است پس از تزریق رخ دهند و اغلب موقتیاند. در مقابل، تزریق ناخواسته داخل یک رگ از عوارض نادر اما مهم است و میتواند به اختلال خونرسانی پوست و در موارد جدیتر به آسیب بافت، مشکلات بینایی یا عوارض عصبی منجر شود. به همین دلیل انتخاب محصول معتبر، آشنایی تزریقکننده با آناتومی صورت و توانایی تشخیص و مدیریت عارضه اهمیت زیادی دارد. اگر بعد از تزریق درد غیرعادی، تغییر رنگ سفید، خاکستری یا آبی پوست، اختلال بینایی یا نشانه عصبی ایجاد شد، مراجعه فوری پزشکی ضروری است. همچنین وجود التهاب یا عفونت فعال در محل درمان باید پیش از تزریق بررسی شود. تصمیم درباره محل و مقدار فیلر بهتر است پس از معاینه انجام شود، نه فقط بر اساس عکس یا درخواست یک حجم از پیش تعیینشده.
یکی از اشتباهات رایج این است که هر تغییر پوست یا صورت بعد از یائسگی را نتیجه مستقیم کمبود استروژن بدانیم. افزایش سن، آفتاب، ژنتیک، تغییر وزن و تغییر ساختارهای عمقی صورت نیز نقش دارند. تصور دوم این است که چون پوست «پیرتر» شده، باید حتماً محصولات قویتر استفاده شود؛ در حالی که پوست خشک و حساس ممکن است با روتین سادهتر و مواد کمتر نتیجه بهتری بگیرد. تصور سوم به هیالورونیک اسید مربوط است. هیالورونیک اسید موجود در یک سرم یا کرم با فیلر هیالورونیک اسید کاربرد یکسانی ندارد؛ نوع موضعی بیشتر برای کمک به رطوبت سطح پوست استفاده میشود، در حالی که فیلر یک ژل تزریقی برای ایجاد یا بازگرداندن حجم در لایههای مشخص بافت است. همچنین هورموندرمانی را نباید یک درمان زیبایی برای چینوچروک دانست. اثر احتمالی آن بر پوست بخشی از تأثیر گستردهتر هورمونها بر بدن است و تصمیم برای شروع آن باید پزشکی و فردمحور باشد.
بسیاری از تغییرات معمول دوران یائسگی را میتوان با اصلاح روتین کنترل کرد، اما هر علامتی را نباید طبیعی فرض کرد. خارش شدید و طولانی، زخمی که ترمیم نمیشود، التهاب مداوم، خونریزی بیدلیل از یک ضایعه، تغییر واضح در یک خال یا لک، ریزش موی قابل توجه یا آکنه ناگهانی و شدید بهتر است توسط پزشک بررسی شود. خشکی بسیار شدید نیز میتواند علاوه بر تغییرات سن و یائسگی، با بعضی بیماریها، داروها یا مشکلات تیروئیدی و متابولیک مرتبط باشد. اگر تغییرات پوست همراه با سایر علائم آزاردهنده یائسگی است، مشورت با پزشک میتواند به تصمیمگیری درباره درمانهای هورمونی یا غیرهورمونی کمک کند. همچنین پیش از انجام لیزر، فیلر یا سایر روشهای جوانسازی، سابقه بیماریها، حساسیتها، داروها و درمانهای قبلی صورت باید مطرح شود. هدف از مراجعه پزشکی این نیست که هر تغییر طبیعی پوست «درمان» شود؛ هدف این است که مسئله اصلی درست تشخیص داده شود و از درمانهای نامتناسب یا غیرضروری جلوگیری شود.
عوارض یائسگی روی پوست میتوانند از خشکی و حساسیت تا کاهش قوام، بیشتر دیدهشدن خطوط و تغییرات ظاهری صورت متفاوت باشند. کاهش استروژن بخشی از این روند را توضیح میدهد، اما تمام تغییراتی که در این سن دیده میشوند هورمونی نیستند. سابقه آفتاب، افزایش سن، ژنتیک، سیگار، وضعیت سلامت، تغییر وزن و تغییر ساختارهای عمقی صورت نیز مهماند. به همین دلیل راهحل باید متناسب با مشکل انتخاب شود. برای خشکی و حساسیت، تقویت سد پوستی و مرطوبکننده اولویت دارند؛ برای جلوگیری از آسیب بیشتر، ضدآفتاب ضروری است؛ برای خطوط و بافت پوست میتوان در صورت نیاز درمانهای هدفمندتری را بررسی کرد و در صورت کاهش حجم، فیلر هیالورونیک اسید ممکن است برای بعضی افراد مطرح باشد. هورموندرمانی نیز تصمیمی پزشکی است و نباید صرفاً برای جوانسازی پوست شروع شود. بهترین برنامه، برنامهای است که ساده، قابل ادامه و بر اساس نیاز واقعی پوست و صورت هر فرد طراحی شده باشد.
برای اطلاعات بیشتر مقالات زیر نیز پیشنهاد میشود:
یائسگی میتواند سرعت بعضی تغییرات مانند خشکی، کاهش قوام و افت کلاژن را بیشتر کند، اما پوست معمولاً در یک لحظه پیر نمیشود. تغییراتی که میبینیم نتیجه ترکیبی از هورمونها، افزایش سن، آفتاب، ژنتیک و سبک زندگی هستند و شدت آنها در افراد مختلف متفاوت است.
شوینده ملایم، آب ولرم و استفاده منظم از مرطوبکننده نقطه شروع خوبی هستند. در پوست خیلی خشک، کرمهای غلیظتر معمولاً از لوسیونهای سبک مناسبترند. اگر خشکی همراه خارش، التهاب یا ترک ادامهدار باشد، بهتر است علتهای دیگری نیز توسط پزشک بررسی شوند.
رتینول میتواند برای بعضی افراد به بهبود خطوط ظریف و بافت پوست کمک کند، اما ممکن است در پوست خشک و حساس تحریک ایجاد کند. بهتر است مصرف با دفعات کم شروع شود و در صورت قرمزی یا پوستهریزی، فاصله استفاده بیشتر شود.
هورموندرمانی ممکن است روی کلاژن، ضخامت و انعطافپذیری پوست اثر داشته باشد، اما درمان اختصاصی چینوچروک محسوب نمیشود. تصمیم برای شروع آن باید با توجه به علائم یائسگی و وضعیت سلامت فرد گرفته شود و فقط با هدف زیبایی پوست توصیه نمیشود.
خیر. یائسگی یا سن بهتنهایی دلیل تزریق فیلر نیست. فیلر زمانی میتواند مطرح شود که کاهش حجم یا تغییر کانتور وجود داشته باشد و پزشک پس از ارزیابی صورت تشخیص دهد این روش برای فرد مناسب است. فیلر خشکی یا حساسیت پوست را درمان نمیکند.
تغییرات هورمونی میتوانند روی پوست اثر بگذارند، اما بسیاری از لکهایی که در این سن واضحتر میشوند حاصل تماس تجمعی با نور خورشید هستند. هر لک جدید یا در حال تغییر بهتر است قبل از درمان زیبایی ارزیابی شود.
پوست در دوران یائسگی میتواند خشکتر و حساستر شود و سد دفاعی آن تحمل کمتری در برابر بعضی ترکیبات داشته باشد. در چنین شرایطی بهتر است برای مدتی روتین ساده شود و محصولات فعال بعداً بهتدریج برگردند.
نوشیدن آب کافی برای سلامت بدن مهم است، اما خشکی ناشی از ضعف سد پوستی معمولاً فقط با آب بیشتر برطرف نمیشود. شوینده ملایم، مرطوبکننده و اجتناب از عوامل تحریککننده نقش مستقیمتری در بهبود احساس خشکی دارند.
تمامی حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به شرکت آمیتیس نیک دارو میباشد و هرگونه کپی برداری از آن پیگرد قانونی دارد.