همه میدانیم که مردان و زنان دوره بلوغ متفاوت دارند، اما فرایند پایان توان باروری در زندگی زنان بسیار زودتر اتفاق افتاده و نقش بسیار مهمی نیز دارد. در برخی حتی ممکن است این حالت، بسیار زودتر از رنج سنی نرمال رخ دهد؛ از این رو، میگوئیم که فرد دچار یائسگی زودرس شده است. به صورت دقیقتر، یائسگی زودرس به وضعیتی گفته میشود که زنان پیش از سن طبیعی (معمولاً قبل از ۴۵ سالگی و یا حتی پیش از ۴۰ سالگی) وارد دوران یائسگی شوند. میانگین سنی یائسگی در اکثر کشورها حدود ۵۰ تا ۵۲ سالگی است و مطالعات در ایران نشان داده که میانگین سن یائسگی حدود ۴۸ سال بوده که نسبت به کشورهای توسعه یافته، کمی پایینتر است. یائسگی زودرس میتواند در اثر عوامل ژنتیکی یا بیماریهای خاص اتفاق افتد و مهمترین پیامد آن هم از دست دادن توان باروری و تغییرات هورمونی کاملاً مشهود است.
با توجه به آمارها و مطالعات که یائسگی زودتر از موعد را در زنان ایرانی نشان میدهند، شناسایی علائم یائسگی زودرس، بیش از هر چیزی ضرورت دارد. علائم آغازین این پدیده معمولاً مشابه علائم یائسگی طبیعی و نرمال است؛ اما به دلیل سن کمتر، نیاز به توجه و پیگیری جدیتری دارد. در بسیاری از زنان، اولین نشانهها تغییر در نظم و مقدار قاعدگی است؛ به این صورت که طول دورهها ممکن است طولانیتر یا کوتاهتر شود و گاه لکهبینی بین دو پریود رخ میدهد. با ادامه این روند، علائم کلاسیک یائسگی ظاهر میشوند که شامل گرگرفتگی ناگهانی و تعریق شبانه، خشکی ناحیه واژینال، بیخوابی، نوسانات خلقی و تغییرات پوستی و عضلانی است. تشخیص به موقع این علائم، به فرد کمک میکند تا با تغییرات سبک زندگی، رژیم غذایی مناسب و در صورت نیاز با هورموندرمانی، پیامدهای سلامتی یائسگی زودرس را تا جای ممکن کاهش دهد.
علائم یائسگی زودرس اساساً مشابه علائم یائسگی طبیعی در رنج سنی نرمال است. نشانههای اولیه اغلب به صورت تغییر در سیکل قاعدگی دیده میشوند؛ به طوری که کلینیک کلیولند گزارش میدهد “طولانیتر یا کوتاهتر شدن دورههای قاعدگی، لکهبینی بین پریودها و تغییرات در خونریزی رحم” از نخستین علائم یائسگی محسوب میشوند. پس از آن، علائم سیستمیک ناشی از کاهش استروژن ظاهر میشود که مهمترین این علائم به شرح زیر هستند:
توجه شود که همه زنان، تمام این علائم را تجربه نمیکنند و شدت و ترکیب علائم، در افراد مختلف، متفاوت است. برخی زنان تنها چند علامت خفیف و گذرا را تجربه میکنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است ترکیبی از چند علامت شدید را بروز دهند. در صورت مشاهده دو یا چند علامت از موارد فوق، پیش از سن ۴۵ سالگی، بهتر است با پزشک متخصص زنان مشورت شود تا علل احتمالی این موضوع به طور کامل بررسی شود.
جالب است بدانید که علت دقیق یائسگی زودرس در بسیاری موارد مشخص نیست. مطالعات نشان میدهند تا ۵۰٪ از مواردی که با این مشکل مواجه میشوند، علتها کاملاً نامشخص هستند. با این حال، عوامل مختلفی وجود دارند که میتوانند تخمدانها را تحت تأثیر قرار داده و منجر به توقف تولید استروژن شوند که مهمترین علل شناختهشده برای آن عبارتاند از:
توجه شود که همه زنان، تمام این علائم را تجربه نمیکنند و شدت و ترکیب علائم، در افراد مختلف، متفاوت است. برخی زنان تنها چند علامت خفیف و گذرا را تجربه میکنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است ترکیبی از چند علامت شدید را بروز دهند. در صورت مشاهده دو یا چند علامت از موارد فوق، پیش از سن ۴۵ سالگی، بهتر است با پزشک متخصص زنان مشورت شود تا علل احتمالی این موضوع به طور کامل بررسی شود.
تشخیص یائسگی زودرس معمولاً با بررسی علائم و تاریخچه قاعدگی توسط فرد متخصص انجام میشود؛ از این رو، پزشک متخصص زنان ممکن است اقدامات زیر را در این زمینه توصیه کند:
درمان تشخیصی گاهی شامل تستهای خانگی هم هست؛ اما توصیه میشود این نتایج با نظر پزشک تفسیر شود. در مجموع، پس از بررسی این موارد و ارزیابی بالینی، تشخیص نهایی بر اساس عدم قاعدگی ۱۲ ماهه همراه با علائم بالینی و نتایج آزمایشها اعلام میشود.
یائسگی زودرس علاوه بر علائم و نشانههای واضح، عوارض سلامتی بلند مدت مهمی دارد که باید مورد توجه قرار گیرد. مهمترین این خطرات عبارتاند از:
بنابراین، یائسگی زودرس نه فقط علائمی مانند گرگرفتگی و نوسانات خلقی دارد، بلکه به دلیل کاهش طولانی مدت سطح استروژن، فرد را در معرض عوارض مزمن قلبی، اسکلتی و عصبی قرار میدهد. این موضوع، اهمیت انجام مراقبتهای طولانی مدت مانند اصلاح شیوه زندگی و یا در صورت نیاز، هورمونتراپی را دو چندان میکند.
از آنجا که یائسگی زودرس، ممکن است دلایل ژنتیکی داشته باشد، نمیتوان آن را به طور قطعی معکوس کرد؛ اما برخی اقدامات درمانی و حمایتی برای کنترل علائم و کاهش عوارض وجود دارد که مهمترین آنها عبارتاند از:
به طور کلی، هر درمان یا دارویی باید با نظر متخصص زنان و پس از بررسی کامل فواید و عوارض احتمالی آن در این مسیر انتخاب شود. بر اساس توصیه کلینیک کلیولند، بهتر است که برای هر زنی برنامه درمانی منحصر به فردی بر اساس شدت علائم و ریسکهای فردی (مانند سابقه خانوادگی بیماری قلب یا سرطان) تدوین شود.
داشتن تغذیه مناسب و تغییر سبک زندگی، نقش مهم و کلیدی در مدیریت علائم یائسگی زودرس زنان و کاهش عوارض احتمالی آن دارد. مطالعات نشان دادهاند که تغذیه سالم و اصولی و فعالیت بدنی منظم، بسیاری از علائم و ریسکهای یائسگی را کاهش خواهد داد. در این خصوص، چند توصیه کلی وجود دارد که مهمترین آنها عبارتاند از:
با اجرای این توصیهها و ارتباط مستمر با تیم درمانی، زنان میتوانند از دوران یائسگی زودرس، با کیفیت زندگی بیشتر و عوارض کمتر عبور کنند.
یائسگی زودرس یکی از تغییرات مهم در سلامت زنان است که به طور بالقوه میتواند پیامدهای بلند مدتی بر باروری و سلامت عمومی داشته باشد. زنانی که قبل از ۴۵ سالگی علائم یائسگی (مثل پریود نشدن، گرگرفتگی، خشکی واژن و …) را تجربه میکنند، باید حتماً با پزشک متخصص مشورت کنند. تشخیص دقیق با ترکیبی از علائم بالینی و آزمایشهای هورمونی صورت میگیرد و درمانهایی مانند هورموندرمانی و داشتن سبک زندگی سالم میتوانند علائم را کاهش داده و خطرات را به شدت کم کنند. همچنین تغییر رژیم غذایی، ورزش منظم، مدیریت استرس و در صورت تجویز، مصرف مکملهایی مانند فاین کلاژن آمیتیس نیک دارو، به بهبود وضعیت پوست، مو، مفاصل و استخوانها کمک میکند. در نهایت، آگاهی از همه علائم و عوامل خطر باعث میشود زنان ایرانی بتوانند این دوران را با آمادگی و حمایتهای کافی پشت سر بگذارند و کیفیت زندگی خود را تا حدود زیادی حفظ کنند.
برای اطلاعات بیشتر در مورد یائسگی مقالات زیر را مطالعه کنید:
1- آیا یاوسگی باعث پیری میشود؟
2- هر آنچه که باید در مورد عوارض یائسگی بر روی پوست بدانید!
3- معرفی 16 راهکار فوقالعاده برای جوان ماندن بعد از یائسگی در سال 2025
اولین نشانهها معمولاً تغییر در دورههای قاعدگی است؛ مانند طولانی یا کوتاه شدن پریودها، لکهبینی بین دو پریود یا قطع کامل قاعدگی. سپس، علائمی شبیه نشانههای معمول یائسگی ظاهر میشود؛ مانند گرگرفتگی ناگهانی، تعریق شبانه، خشکی واژن، اختلال خواب، تغییر خلق و خو و خشکی پوست و مو.
علل مختلفی وجود دارد؛ از جمله درمانهای مرتبط با سرطان مثل شیمیدرمانی و پرتودرمانی، جراحی تخمدان یا رحم، سابقه خانوادگی یائسگی زودرس، وقوع زودهنگام اولین قاعدگی، ابتلا به بیماریهای خود ایمنی و سیگار کشیدن. با تمام اینها، در حدود نیمی از موارد، علت مشخصی برای این پدیده یافت نمیشود.
اکثر عوامل مؤثر بر یائسگی زودرس، قابل پیشگیری نیستند (مانند ژنتیک یا جراحیهای درمانی)؛ اما ترک سیگار به عنوان یک اقدام قابل کنترل میتواند ریسک وقوع این پدیده را کاهش دهد. حفظ سبک زندگی سالم، کنترل وزن و مدیریت استرس در این خصوص بسیار کمککننده است؛ اما به طور کلی باید بدانید که پیشگیری قطعی برای یائسگی زودرس وجود ندارد.
یائسگی زودرس یک فرایندی در بدن است که نمیتوان به طور قطعی آن را معکوس کرد؛ اما برخی روشهای درمانی مانند هورموندرمانی میتواند علائم را تسکین داده و از بروز عوارض پیشگیری کند. هورموندرمانی تا حد امکان تا سن طبیعی یائسگی (حدود ۵۱ سال) توصیه میشود. درمانهای دیگر مانند مصرف داروهای ضد افسردگی با دوز پایین یا روشهای موضعی هورمونی نیز برای بهبود برخی علائم مؤثر هستند.
پس از تشخیص یائسگی معمولاً تخمکگذاری متوقف شده و حاملگی بدون درمانهای تخصصی بسیار دشوار است. با این حال، در برخی موارد نادر (مانند نارسایی اولیه تخمدان) ممکن است پریود موقتاً بازگردد. به طور کلی، یائسگی زودرس به معنی ناباروری دائم است؛ مگر این که درمانهای بسیار پیشرفته صورت گیرد.
عوارض بلند مدت شامل پوکی استخوان، ابتلا به بیماری قلبی-عروقی، افسردگی و اختلالات حافظه است. پیشگیری از این عوارض با هورموندرمانی تا زمان یائسگی طبیعی (برای جبران استروژن از دست رفته) و نیز با داشتن سبک زندگی سالم (ورزشهای مقاومتی، رژیم غذایی غنی از کلسیم و ویتامین D، عدم استعمال دخانیات و کنترل عوامل استرسزا) صورت میگیرد.
رژیم غذایی متعادل و متنوع با فیبر زیاد، پروتئین کافی (گوشت کمچرب، ماهی، حبوبات) و چربیهای سالم (روغن زیتون، ماهیهای چرب) توصیه میشود. مصرف مقادیر کافی از منابع حاوی کلسیم (شیر و لبنیات کمچرب، کلمپیچ) و ویتامین D (نور آفتاب یا مکمل) بسیار مهم است تا از پوکی استخوان جلوگیری شود. باید مصرف قند اضافه، نمک و چربی اشباع را محدود کرده و از مصرف الکل و کافئین زیاد پرهیز کنید. مصرف کافی آب و انجام منظم فعالیت بدنی متوسط (مانند پیادهروی) نیز در این خصوص توصیه میشود.
برخی مطالعات نشان میدهند مکملهای حاوی پپتیدهای کلاژن دریایی میتواند به حفظ تراکم استخوان کمک کند؛ در یک تحقیق، مصرف روزانه کلاژن به مدت یک سال منجر به افزایش توده استخوانی ستون فقرات و لگن شد. همچنین کلاژن و هیالورونیک اسید به آبرسانی پوست و حفظ قابلیت ارتجاعی آن کمک میکنند. محصولاتی مانند مکمل فاین کلاژن آمیتیس نیک دارو حاوی کلاژن هیدرولیزشده، هیالورونیک اسید، ویتامین C، Q10 و بیوتین است که به تقویت پوست، مو، ناخن و مفاصل کمک میکند. اگرچه شواهد علمی هنوز مورد تأیید نیست، ولی اضافه کردن این مکمل تحت نظر پزشک میتواند در کنار رژیم غذایی غنی از کلسیم و ویتامین D مفید باشد.
خیر. استرس روزمره و شرایط زندگی فردی، شناختهشدهترین علت یائسگی زودرس نیست؛ هرچند استرس میتواند علائم یائسگی (مثل بیخوابی و اضطراب) را تشدید کند، ولی خود، عامل یائسگی زودرس نیست.
اصطلاحات گاهی همپوشانی دارند، ولی معمولا نارسایی اولیه تخمدان (POI) به حالتی اطلاق میشود که پریودها متوقف شده، اما ممکن است گهگاه بازگردند؛ یعنی امکان تخمکگذاری مختصر وجود دارد. در حالی که در یائسگی قطعی پیش از ۴۵ سالگی، تخمکگذاری به پایان رسیده و پرش ماهانه وجود ندارد. به بیان دیگر، در POI هنوز شانس باروری اندکی باقی است، ولی در یائسگی زودرس قطعی، توان باروری معمولاً از دست رفته است.
تمامی حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به شرکت آمیتیس نیک دارو میباشد و هرگونه کپی برداری از آن پیگرد قانونی دارد.
