مورینگا در سالهای اخیر به عنوان درخت معجزه یا درخت زندگی مشهور شده است. دلیل این امر، ترکیب بالا از ویتامینها و مواد معدنی، حضور ترکیبات فیتوشیمیایی فعال و کاربردهای متعدد غذایی، دارویی و صنعتی است. توجه علمی به مورینگا نیز همگام با شهرت آن، افزایش یافته و چندین مرور سیستماتیک و مقالات تحقیقاتی جدید نشاندهنده پتانسیل این گیاه در حوزههای تغذیه، کنترل قند خون، بهبود پروفایل لیپیدی و تصفیه آب هستند؛ با این حال، اغلب شواهد قوی از مطالعات حیوانی یا آزمایشگاهی است و در مورد برخی ادعاهای سلامت نیاز به مطالعات انسانی بیشتر وجود دارد. در این مطلب، با اتکا به منابع پژوهشی و مروری معتبر، به صورت دقیق و مستند درباره خواص مورینگا و نکات ایمنی مرتبط با آن صحبت میکنیم.
مورینگا، درخت بومی مناطق شبه قاره هند است، ولی اکنون در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری دنیا از جمله خاورمیانه، آفریقا و آمریکای جنوبی کشت میشود. نام علمی رایج آن Moringa oleifera است و قسمتهای مختلف این گیاه شامل برگ، میوه، دانه، گل و ریشه آن کاربردهای خوراکی و صنعتی دارند. برگها به صورت تازه یا خشکشده مصرف میشوند و پودر برگ مورینگا اغلب به عنوان مکمل غذایی در بازار عرضه میشود.
سابقه استفاده از مورینگا در طب سنتی هند (آیورودا) و بخشهای دیگر جنوب و جنوب شرق آسیا طولانی است. از برگها برای بهبود تغذیه و شیر مادران، از دانهها در تصفیه آب و از ریشه و گلها در درمان دردهای گوارشی و التهاب استفاده شده. استفاده سنتی اساساً شامل مصرف تغذیهای (پخت و پز، چای) و درمانهای محلی بوده و در سالهای اخیر به دلیل نیازهای تغذیهای در مناطقی با سوء تغذیه، مورد توجه سازمانهای امداد و توسعه قرار گرفته است.
مطالعات تغذیهای نشان میدهند برگ مورینگا از نظر پروتئین، ویتامینها و برخی مواد معدنی بسیار غنی است و در بسیاری از موارد در واحد وزن، بیشتر از سبزیجات معمولی حاوی ویتامین و پروتئین است؛ برای مثال یک مرور جامع میگوید برگهای مورینگا غنی از پروتئین، ویتامین A (بتاکاروتن)، ویتامین C، ویتامین K، آهن و چندین ماده معدنی مهم هستند.
برگ و سایر قسمتهای مورینگا حاوی ترکیبات متنوعی هستند که با عملکردهای بیولوژیک این گیاه مرتبط هستند؛ از جمله:
مکانیسم کلی آثار مورینگا ترکیبی از کاهش استرس اکسیداتیو، مهار مسیرهای التهابی، بهبود متابولیسم گلوکز و لیپیدها و تأثیر مستقیم یا غیر مستقیم بر میکروارگانیسمها است.
در این بخش مهمترین خواص مورینگا را همراه با یکدیگر بررسی میکنیم.
بسیاری از مطالعات نشان دادهاند مورینگا دارای پتانسیل آنتیاکسیدانی بالایی است که به واسطه ترکیبات فنولیک و فلانوئیدی حاصل میشود. این ویژگی میتواند در کاهش استرس اکسیداتیو مرتبط با بیماریهای مزمن مفید باشد. مرورهای سیستماتیک نشان میدهند که مورینگا در مدلهای حیوانی و آزمایشگاهی به طور مداوم فعالیت آنتیاکسیدانی نشان داده است. در انسان نیز شواهدی از کاهش آسیبهای ناشی از استرس اکسیداتیو پس از مصرف گزارش شده است؛ اما مطالعات انسانی بزرگ و بلند مدت در این زمینه محدود هستند.
چندین کارآزمایی بالینی کوچک و مطالعات انسانی نشان دادهاند که مکمل برگ مورینگا ممکن است باعث کاهش قند خون ناشتا شود. مکانیزم احتمالی شامل مهار جذب گلوکز رودهای و افزایش حساسیت انسولینی است. مورینگا میتواند به عنوان یک مکمل کمکی مفید باشد؛ اما باید همراه درمان استاندارد و تحت نظر پزشک استفاده شود.
مطالعات حیوانی و برخی کارآزماییهای انسانی نشان میدهند مصرف مورینگا میتواند باعث کاهش تریگلیسیرید و LDL و افزایش HDL در برخی از شرکتکنندگان شود. یک مرور مرجع نیز اثرات مثبت در پارامترهای لیپیدی را تأیید کرده؛ اما نتایج به دست آمده از آن، ناهمگن است و نیاز به مطالعات روشمند بیشتری در این راستا وجود دارد.
عدهای از مطالعات انسانی گزارش کردهاند که مورینگا میتواند فشار خون را تا حد اندکی کاهش دهد. مکانیزم پیشنهادی شامل اثرات آنتیاکسیدانی و مهار آنزیمهای مرتبط با تنظیم فشار خون است. با این وجود، شواهد قطعی در جمعیتهای گسترده هنوز ناقص است.
دانه مورینگا حاوی ترکیباتی است که در تصفیه آب کاربردی هستند. همچنین فعالیت عصارههای متفاوت مورینگا علیه باکتریها و قارچها در مطالعات آزمایشگاهی نشان داده شدهاند. این خصوصیت، در مناطقی با دسترسی محدود به مواد شیمیایی تصفیه آب، امری بسیار نویدبخش است.
در مدلهای حیوانی، عصاره مورینگا اثرات محافظتی در مقابل استرس اکسیداتیو کبد و کلیه را نشان داده است. این نتایج امیدوارکنندهاند؛ اما به مطالعات ایمن و قابل اتکاتری در انسان نیاز است.
مطالعات اولیه در مدلهای حیوانی حاکی از اثرات محافظت عصبی و کاهش نشانههای اضطراب و یا افسردگی هستند؛ با این حال، در انسان دادههای بالینی در این زمینه بسیار محدود است.
در پژوهشهای آزمایشگاهی، برخی ترکیبات مورینگا مانند isothiocyanates اثرات آپوپتوز القا کرده که از تکثیر و تقسیم سلولی جلوگیری میکنند؛ ولی این شواهد فقط مرحله آزمایشگاهی را نشان میدهند و نتیجهگیری ادعاهای درمانی در انسان، مستلزم مطالعات بالینی گستردهتری است.
مورینگا عموماً در کوتاه مدت در دوزهای مصرفی تغذیهای یا مکمل، به خوبی توسط بدن تحمل میشود، ولی نکات ایمنی قابل توجهی در این خصوص وجود دارد:
مورینگا یک منبع طبیعی غنی از مواد مغذی و ترکیبات فیتوشیمیایی است که پتانسیلهای متعددی در سلامت تغذیهای، کنترل قند و لیپیدها و همچنین بهبود کاربردهای فنی مانند تصفیه آب نشان داده است. بخش اعظم شواهد آزمایشگاهی و حیوانی به نفع خواص آنتیاکسیدانی و ضد التهابی مورینگا هستند و مطالعات انسانی کوچک نیز نتایج امیدوارکنندهای درباره کنترل قند و بهبود پروفایل لیپیدی گزارش کردهاند؛ با این حال برای قابلاتکا شدن توصیههای درمانی، لازم است کارآزماییهای بالینی بزرگتر و طولانی مدت انجام گیرد.
از نظر ایمنی، مصرف مورینگا در دوزهای تغذیهای و کوتاه مدت معمولاً پذیرفته شده است؛ اما هشدارهایی در مورد بارداری، تداخلات دارویی و بروز ریسکهای احتمالی مصرف دوزهای بسیار بالا وجود دارد. بنابراین پیش از استفاده منظم و درمانی، مشورت با پزشک ضروری است. در نهایت، انتخاب محصول باکیفیت و پایش اثرات بالینی (بهخصوص در افراد بیمار یا تحت درمان دارویی) باید همیشه رعایت گردد.
مورینگا درختی است از سرزمینهای جنوب آسیا. بخشهای خوراکی آن شامل برگها (تازه یا خشک)، میوه نارس، دانه و گلها است. برگها بیشترین مصرف تغذیهای را دارند و به صورت پودر، چای و یا کاملاً تازه مصرف میشوند.
شواهد اولیه نشان میدهند مورینگا میتواند باعث کاهش ملایم تا متوسط قند خون شود؛ اما این نتایج هنوز به اندازهای قوی نیست که جایگزین درمانهای استاندارد شود. مورینگا میتواند به عنوان مکمل همراه درمانهای پزشکی و تحت نظر پزشک مطرح شود.
هر فرم مزایا و کاربرد خاص خود را دارد. پودر برای استفاده روزمره مناسب است. عصارهها ممکن است غلظت بیشتری از ترکیبات فعال داشته باشند و روغن مورینگا برای مصارف آرایشی و پوست مناسب است. انتخاب فرم بستگی به هدف مصرف و کیفیت محصول دارد.
در دوزهای معمول تغذیهای اغلب بیخطر است؛ اما در دوزهای بالا یا استفاده از بخشهایی مانند ریشه که ممکن است ترکیبات قویتری داشته باشند، خطراتی گزارش شده است. همچنین زنان باردار و شیرده باید قبل از مصرف، با پزشک خود مشورت کنند. برخی گزارشها درباره اختلالات کبدی یا کلیوی در موارد خاص منتشر شدهاند؛ بنابراین، رعایت دوز و کیفیت محصول به شدت مهم است.
احتمال تداخل با داروهای دیابت، داروهای فشار خون و داروهایی که در متابولیسم کبدی تغییراتی ایجاد میکنند، وجود دارد. اگر دارویی را به صورت منظم مصرف میکنید، پیش از شروع مصرف مورینگا حتماً با پزشک مشورت کنید.
دوز استاندارد قطعی وجود ندارد. مطالعات انسانی دوزهای متغیری از 1 گرم تا چند گرم در روز را بررسی کردهاند. آغاز با دوز کم (مثلاً 1 گرم در روز) و با مشورت با پزشک توصیه میشود. از مصرف دوزهای بسیار بالا بدون نظارت فرد متخصص پرهیز کنید.
تمامی حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به شرکت آمیتیس نیک دارو میباشد و هرگونه کپی برداری از آن پیگرد قانونی دارد.
