شاید برای شما هم جالب باشد که در حال حاضر در سراسر دنیا، یکی از شایعترین اختلالات، اختلال اضطراب است. بخواهیم دقیق هم به این مسئله نگاه کنیم، کاملاً منطقی به نظر میرسد؛ چرا که سرعت و تنش روزافزون این سبک زندگی، چارهای ندارد جز اینکه خود را با استرس و اضطراب نشان دهد. آگاهی از وجود این مشکل، یک چیز است و پیدا کردن راهکار مناسب برای آن، چیزی دیگر. در جهانی که سرعت زندگی هر روز رو به پیشرفت است و عوامل استرسزای محیطی و روانی هر روز بیشتر میشوند، نیاز به یافتن روشهای مؤثر، ایمن و طبیعی برای کاهش اضطراب، بهبود خواب و ارتقای کیفیت زندگی افزایش یافته است. یکی از گیاهان دارویی که طی دهههای اخیر توجه محققان و مصرفکنندگان را به خود جلب کرده و به عنوان آرامبخش طبیعی مطرح شده، آشواگاندا است. آشواگاندا که در طب سنتی آیورودا سابقه هزار ساله دارد و به دلیل خواص ضد استرسی خود، تأثیری که در بهبود کیفیت خواب دارد و توانایی استثنائی آن در سازگارتر کردن بدن با شرایط محیطی، تا این اندازه، شهرت یافته است. در این مطلب، به طور کامل به بررسی این گیاه و تأثیری که میتواند در کاهش تنشهای استرسی داشته باشد، به طور کامل و جامع خواهیم پرداخت.
آشواگاندا در زبان سانسکریت به معنای «توان اسب» است و به علت قدرت بخشیدن و ایجاد احساس توانمندی در مصرفکننده، چنین نامیده شده است. در زبانهای محلی دیگر (مثل هند و برخی کشورهای آسیای جنوبی) نامهای متفاوتی دارد. گیاه آشواگاندا، بومی مناطق گرمسیری و نیمه خشک آسیا (از جمله هند، پاکستان، خاورمیانه و برخی نقاط آفریقا) است. در طب آیورودا، آشواگاندا به عنوان «Rasayana» یا تونیک احیاکننده شناخته شده و برای تقویت قوای عمومی، افزایش انرژی، بهبود مقاومت بدن در برابر استرس و افزایش کیفیت خواب تجویز میشد. ریشه و میوه این گیاه در طب سنتی مورد استفاده قرار میگیرد؛ اما امروزه بیشتر، عصاره ریشه به صورت پودر، مایع یا کپسول استاندارد شده، به بازار عرضه میشود.
آشواگاندا مجموعهای از ترکیبات شیمیایی فعال دارد که به احتمال زیاد، مسئول اثرات دارویی آن هستند. در ادامه، ترکیبات کلیدی و مؤثر آن را با یکدیگر بررسی خواهیم کرد.
در انواع محصولات تجاری، عصارهها اغلب استاندارد به درصد مشخصی از ویتانولیدها (مثلاً 1.5%، 2.5% یا بیشتر) هستند تا اثرات قابل سنجشی ارائه دهند.
اگرچه مکانیزم دقیق این مسئله هنوز کامل مشخص نیست، اما ترکیبی از مکانیسمهای زیست-شیمیایی برای اثر آرامبخشی آشواگاندا مطرح شده است:
در طول دو دهه گذشته، تعدادی از مطالعات بالینی و متاآنالیزها، اثرات آشواگاندا بر استرس، اضطراب، کیفیت خواب و عملکرد شناختی را بررسی کردهاند. خلاصهای از نتایج کلی که در مطالعات تکرار شده، به شرح زیر است:
نکته بسیار مهم: کیفیت مطالعات متفاوت است؛ بنابراین بهتر است مصرف آشواگاندا را به عنوان روشی مکمل در راستای مدیریت استرس تلقی کنیم؛ نه درمان قطعی برای اختلالات اضطرابی شدید یا بیماریهای روانی جدی.
بر اساس شواهد موجود و تجربیات عملی، آشواگاندا میتواند در زمینههای زیر مفید باشد:
نکته: افراد با اضطراب شدید، اختلال پنیک، یا اختلالات خلقی جدی باید ابتدا تحت ارزیابی و درمان تخصصی قرار گیرند. آشواگاندا ممکن است مکملی مفید باشد، اما به تنهایی برای اختلالات شدید کفایت نمیکند.
آشواگاندا در فرمهای مختلف تجاری عرضه میشود: پودر خشک، کپسول یا قرص، تنتور (محلول مایع) و حتی چای. در مطالعات بالینی معمولاً از عصاره استاندارد با غلظت معین ویتانولیدها استفاده میشود؛ بنابراین، برای دستیابی به اثرات مشابه، توصیه میشود از فرمهای استاندارد استفاده شود.
بهتر است مصرف آشواگاندا یا مکملهای حاوی آن، تحت نظر پزشک یا داروساز و مطابق دستورالعمل محصول مصرفی انجام شود. آغاز با دوز پایین و افزایش آن به صورت تدریجی (در صورت نیاز و تحمل)، رویکرد محافظهکارانهای است که تا جای ممکن از بروز عوارض ناخواسته جلوگیری میکند.
برخی افراد، مصرف در شب را برای بهبود خواب ترجیح میدهند؛ برخی دیگر آن را صبح یا در نیمه روز برای مقابله با استرس روزانه مصرف میکنند. اگر مصرف این گیاه در شما باعث خوابآلودگی میشود، مصرف آن در عصر یا شب میتواند مناسبتر باشد.
اثرات ضد استرسی و افزایش کیفیت خواب، معمولاً طی 2 تا 8 هفته قابل مشاهده است. بسیاری از منابع مصرف حداقل 8 تا 12 هفته را برای مشاهده نتایج قابل قبول، توصیه کردهاند. برای اثرات پایدار، مصرف همراه با تغییرات مثبت در سبک زندگی توصیه میشود.
آشواگاندا در مطالعات کوتاه مدت تا میان مدت، معمولاً به خوبی تحمل شده است؛ اما نکات زیر در خصوص مصرف آن باید حتماً در نظر گرفته شوند:
همیشه قبل از شروع هر مکمل جدید، علیالخصوص در صورت داشتن بیماری زمینهای یا مصرف دارو، با پزشک یا داروساز مشورت کنید. در صورتی که دچار علائم غیر معمول یا واکنش حساسیتی شدید، مصرف را قطع کرده و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
برای برخورداری از حداکثر مزایای آرامبخشی آشواگاندا، ترکیب آن با مداخلات غیر دارویی زیر به شدت پیشنهاد میشود:
شواهد درباره استفاده آشواگاندا به عنوان تنها درمان اختلالات اضطرابی بالینی یا افسردگی شدید محدود است؛ بنابراین، برای اختلالات روانپزشکی جدی نباید تنها به آشواگاندا تکیه کرد.
مطالعات درباره ایمنی مصرف طولانی مدت و اثرات آن بر مکانیزمهای داخلی بدن (مثل عملکرد تیروئید یا هورمونها) هنوز کافی نیستند.
آشواگاندا یک گزینه طبیعی و نسبتاً امن برای مدیریت استرس روزمره، کمک به بهبود کیفیت خواب و افزایش تحمل روانی در برابر فشارهای زندگی است. دادههای علمی موجود نشان میدهند مصرف عصاره استاندارد آشواگاندا میتواند به کاهش سطح کورتیزول، کاهش احساس اضطراب و بهبود کیفیت خواب کمک کند؛ اما این گیاه نباید جایگزین درمانهای تخصصی در اختلالات اضطرابی یا افسردگی شدید شود. بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که مصرف آشواگاندا همراه با اصلاح سبک زندگی (شامل ورزش منظم، رعایت بهداشت خواب، داشتن رژیم غذایی متعادل و استفاده از تکنیکهای مدیریت استرس) انجام شود.
در انتها، این نکته را حتماً در نظر داشته باشید که پیش از شروع مصرف هر مکمل، خصوصاً در صورت وجود بیماری زمینهای یا مصرف داروهای مزمن، مشورت با پزشک یا داروساز ضرورت دارد. در انتخاب محصول نیز به استانداردسازی، معتبر بودن برند و کیفیت تولید توجه کنید تا از اثربخشی و ایمنی بهتر برخوردار شوید.
برای کسب اطلاعات بیشتر از ترکیبات مکمل آشواگاندا مقاله “ترکیبات قرص آشواگاندا چیست؟” را مطالعه کنید.
آشواگاندا با ترکیب تأثیر بر محور استرس (HPA)، کاهش کورتیزول، تعدیل ناقلهای عصبی (مانند GABA و سروتونین) و اثرات ضد التهابی و آنتیاکسیدانی میتواند به کاهش احساس استرس و بهبود کیفیت خواب کمک کند.
معمولاً 2 تا 8 هفته مصرف منظم لازم است تا اثرات محسوس آن را در زمینه کاهش اضطراب و بهبود کیفیت خواب مشاهده کنیم. برخی اثرات خفیفتر، ممکن است زودتر مشاهده شوند.
شواهد نشان میدهند آشواگاندا وابستگی جسمی یا روانی ایجاد نمیکند و برخلاف داروهای آرامبخش سنتی (مثل بنزودیازپینها)، عوارضی چون وابستگی ندارد. با این حال، ترک ناگهانی مصرف داروهای تجویزی که توسط پزشک برای اضطراب تجویز شدهاند، نیازمند راهنمایی و تشخیص پزشک است.
احتمال تداخل وجود دارد. همزمانی مصرف با داروهای خوابآور یا آرامبخش میتواند اثر خوابآلودگی را تشدید کند. پیش از ترکیب حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
بله؛ اما عصارههای استاندارد (با درصد مشخص ویتانولیدها) معمولاً اثربخشی، پایدارتر و قابل اتکاتری دارند. پودر و چای ممکن است اثرات متفاوتی نشان دهند و به دوز بالاتری برای دستیابی به نتایج محسوس، نیاز داشته باشند.
دادههای تأییدکننده مصرف طولانی مدت این گیاه و یا مکملهای ناشی از آن محدود است. در مطالعات میان مدت، تا چند ماه مصرف، معمولاً ایمن گزارش شده است؛ اما برای مصرف طولانی مدت بهتر است هر چند ماه تحت نظارت پزشکی قرار گرفته و از نظر عملکرد تیروئید، فشار خون و علائم بالینی به صورت دقیق ارزیابی شوید.
علائم حساسیتی (کهیر، خارش شدید، تورم صورت یا تنفس سخت)، درد شدید شکمی یا هرگونه علامتی که نشان از بدتر شدن وضعیت عمومی دارد، باید به عنوان علائم هشدار تلقی شده و منجر به قطع مصرف شود.
تمامی حقوق مادی و معنوی این وبسایت متعلق به شرکت آمیتیس نیک دارو میباشد و هرگونه کپی برداری از آن پیگرد قانونی دارد.